🚨 Donma: Vücudun şiddetli soğuğa maruz kalması sonucunda (-13 ºC altında görülmesi) kangrene kadar gidebilen çeşitli belirtilerin görülmesine yol açar.
Erken fark edilip doğru müdahale edilirse, kalıcı hasarın önüne geçmek mümkün. O yüzden ilk yardım bilgisi burada hayati önem taşır. Ama dikkat: Yanlış bir uygulama, durumu daha da kötüleştirebilir. Mesela donan bölgeyi sertçe ovmak, sıcak suya direkt sokmak ya da ateşe tutmak kesinlikle yapılmaması gerekenler arasındadır. Önemli olan, donan bölgeyi yavaşça ısıtmak ve kan akışını nazikçe desteklemektir.
Donmanın yanıkta olduğu gibi üç derecesi vardır.
🟡 1- Birinci derece donma:
Deri yüzeyinde kızarıklık
🟠 2- İkinci derece donma
Şişme ve kabarcıkların meydana gelmesi
🔴 3- Üçüncü derece donma
Ölüm
Vücudun donması en çok eller, ayaklar, parmaklar, burun ve kulaklarda meydana gelir. Donma bir defa başladıktan sonra hızla devam eder.
Donmanın ilk işareti donan kısım uyuşuk ve beyaz bir hal alır ve sonrasında şiddetli bir ağrı başlar. Zaman geçtikçe uyuşukluk artar ve donan bölge hissizleşmeye başlar.
| Donma Derecesi | Kritik Belirtiler | Doğru İlk Yardım Müdahalesi |
|---|---|---|
|
1. Derece Donma (Hafif) |
• Aşırı soğukluk ve sızlama hissi • Deride solukluk veya beyazlaşma • Bölgede uyuşma ve his kaybı | Yaralı derhal ılık bir ortama alınır. Islak giysileri çıkarılarak kuru kıyafetler giydirilir. Bilinci açıkka sıcak, şekerli içecekler verilir ve istirahat ettirilir. |
|
2. Derece Donma (Orta) |
• Zarar gören bölgede ödem (şişlik) • Gerginlik ve şiddetli ağrı • Ciltte su dolu kabarcıklar (büller) | Bölge temiz bir bezle örtülür, su dolu kabarcıklar kesinlikle patlatılmaz. Uzuv yukarıda tutulur ve vakit kaybetmeden profesyonel tıbbi yardım istenir. |
|
3. Derece Donma (Ağır) |
• Dokuların geriye dönüşümsüz hasarı • Canlı doku hasarı ve nekroz • Derinin siyahlaşması (gangren başlangıcı) | Zamanla yarışılır. Bölge steril bezle korunarak yaralı hiç hareket ettirilmeden derhal 112 Acil Servis vasıtasıyla acil tıbbi müdahaleye ulaştırılır. |
Donma belirtileri
🥶 Deride soğukluk, solukluk
🥶 Uyuşukluk ve halsizlik
🥶 Kızarıklık ve iğnelenme hissi
🥶 Sonrasında donan bölgede gerginlik hissi oluşur.
🥶 Ödem ve şişkinlik olur. İçi su dolu kabarcıklar (büller) meydana gelir.
🥶 Su toplaması siyah kabuklara dönüşür.
🥶 En son deri, geri dönülmez bir şekilde hasara uğrar.
Donmada ilk yardım Nasıl Yapılır?
🚨 Hasta veya yaralı ılık bir ortama alınır.
🚨 Donan yer ısıtılır.
🚨 Donan kısmı hemen sıcağa maruz bırakmaz damarlarda hasar bırakabilir. Bu nedenle önce oda sıcaklığında bir yerde, sonra daha sıcak yerde bulundurulabilir.
🚨 Kabarcıklar patlatılmamalı, steril gazlı bezle örtülmelidir.
🚨 Kuru giysiler giydirilir.
🚨 Sıcak içecekler içirilir.
🚨Donuk bölge ovulmaz, kendiliğinden ısınması beklenir.
🚨 El ve ayaklar yukarı kaldırılır.
🚨 Tıbbi yardım istenir (112).
SICAK ÇARPMASI NEDİR?
Sıcak çarpması, vücut sıcaklığının 41ºC ve üzerine yükselmesidir. Çok tehlikeli, hatta ölümcüldür. Vücut ısısı tehlikeli şekilde yükselir. Beyin hücreleri ve damarlar başta olmak üzere hücrelerde hasara neden olur.
Sıcak çarpması iki şekilde gerçekleşir:
1-Klasik sıcak çarpması: Ortam ısısındaki ani yükselmeler, vücuttan ısı kaybını etkili biçimde sağlayamayan bireylerde vücut sıcaklığının tehlikeli biçimde yükselmesine neden olur. Sıcak havanın etkisiyle dehidratasyon (sıvı kaybı) ve aşırı terleme görülür. Yaşlı, çocuk, kronik hastalığı olan kişiler (diabet, kalp yetmezliği vb.) çabuk etkilenir.
2-Egzersize bağlı sıcak çarpması: Aşırı sıcak ve nemli havada ağır egzersiz ve çalışma yapılması sonucunda oluşur. Genellikle genç ve sağlıklı kişilerde görülür.
Sıcak çarpması belirtileri nelerdir?
- Güçsüzlük, yorgunluk, iştahsızlık
- Baş dönmesi
- Mide krampları, kusma ve bulantı
- Anksiyete, davranış bozukluğu, sinirlilik
- Hızlı nabız (taşikardi)
- Bilinç kaybı ve halüsinasyon
- Sıcak çarpması için alınabilecek önlemler
- Şapka, güneş gözlüğü, şemsiye kullanarak güneşten korunabilecek aksesuarlar kullanılabilir.
- Mevsim şartlarına uygun, terletmeyeni hafif giysiler giyilmelidir.
- Bol miktarda sıvı tüketilmelidir.
- Vücut temizliği önemlidir.
- Direkt güneş ışığına maruz kalınmamalıdır.
- Kapalı mekânların düzenli olarak havalandırılmasına özen gösterilmelidir.
Sıcak çarpmasında ilk yardım
- Hasta serin ve havadar ortama alınmalıdır.
- Kişinin giysileri çıkartılır.
- Kol ve bacakları yükseltilir.
- Hasta kusmuyor, bulantısı yoksa ve bilinci açıksa sıvı tüketmesi sağlanır. ( 1 litre su, 1 çay kaşığı karbonat veya maden suyu)
