Havale (nöbet), beyindeki normal elektriksel aktivitenin aniden bozulmasıyla ortaya çıkar. Kişide istemsiz kasılmalar, bilinç kaybı ya da dalgınlık görülebilir. Aşağıda sayılan nedenlerin her biri beyin hücrelerini uyararak bu kontrolsüz elektriksel boşalmaya zemin hazırlayabilir. Çocuklarda en sık neden yüksek ateşken, yetişkinlerde kafa travması, epilepsi ve beyindeki yapısal sorunlar daha ön plana çıkar.
Havale nedenleri
- Kafa travmasına bağlı beyin yaralanmaları
- Beyin enfeksiyonları
- Yüksek ateş
- Epilepsi, kan şekeri düşüklüğü gibi bazı hastalıklar
- Zehirlenmeler
Havale Oluşumuna Yol Açan Temel Faktörler
| Neden | Mekanizması | Risk Grubu / Önemli Not |
|---|---|---|
| Yüksek Ateş | Vücut ısısının hızla 38°C’nin üzerine çıkması. | En sık 6 ay ile 5 yaş arasındaki çocuklarda görülür. |
| Kafa Travması | Darbe sonucu beyin dokusunda ödem veya kanama. | Kazadan hemen sonra görülebileceği gibi aylar, hatta yıllar sonra da ortaya çıkabilir. |
| Beyin Enfeksiyonları | Menenjit veya ensefalit gibi iltihabi hastalıklar. | Yüksek ateşe şiddetli baş ağrısı ve ense sertliği eşlik edebilir. |
| Bazı Hastalıklar | Epilepsi (sara) ve kan şekeri düşüklüğü (hipoglisemi). | Epilepsi kronik bir hastalıktır; şeker düşüklüğü özellikle şeker hastalarında görülür. |
| Zehirlenmeler | Alkol, uyuşturucu madde veya ilaçların aşırı dozda alınması. | Alkol bağımlılarında alkolün aniden bırakılması da havaleye yol açabilir. |
İlk yardım kursu almak için incele
Havale Anında İlk Yardım
Havale geçiren birini gördüğünüzde nedenini bilmeseniz de yapmanız gerekenler aynıdır:
- Sakin kalın ve kişinin çarpabileceği eşyaları çevreden uzaklaştırın; başının altına yumuşak bir şey koyun.
- Kasılmaları zorla durdurmaya çalışmayın, kişiyi tutmayın.
- Ağzına hiçbir şey sokmayın; dilini yutmaz, ama ağzına konan bir cisim boğulmasına ya da dişlerinin kırılmasına yol açabilir.
- Boynundaki ve belindeki sıkı giysileri gevşetin.
- Kasılmalar bittiğinde kişiyi yan yatırarak koma pozisyonuna getirin ve solunumunu kontrol edin.
- Nöbetin ne kadar sürdüğüne bakın.
Nöbet 5 dakikadan uzun sürüyorsa, ilk kez geçiriliyorsa, nöbetler ard arda geliyorsa, kişi kendine gelmiyorsa, nefes almakta zorlanıyorsa, nöbet suda geçirildiyse ya da kişi hamile veya şeker hastasıysa vakit kaybetmeden 112’yi arayın.
İlk yardım kursu almak için ilk yardım kursu sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Havale nedenleri hakkında En Çok Merak Edilenler
- Kafa travması sonrası havale ne zaman ortaya çıkar?
Darbeden sonraki ilk saatlerde (erken havale) görülebileceği gibi, beyindeki hasarın iyileşmesi sırasında oluşan yara dokusu nedeniyle aylar hatta yıllar sonra da (geç havale) ortaya çıkabilir. Bu yüzden ciddi kafa travması geçiren kişilerin uzun süre doktor takibinde kalması gerekir.
- Ateşli havale her zaman beyinde kalıcı hasar bırakır mı?
Hayır. Çocuklarda görülen basit ateşli havaleler genellikle birkaç dakika sürer ve beyinde kalıcı bir hasara yol açmaz. Ancak nöbet 15 dakikadan uzun sürüyorsa, vücudun yalnızca bir tarafında oluyorsa ya da 24 saat içinde tekrarlıyorsa kompleks ateşli havale kabul edilir ve çocuğun bir doktor tarafından daha ayrıntılı değerlendirilmesi gerekir.
- Kan şekeri düşüklüğü (hipoglisemi) nasıl havaleye neden olur?
Beyin, enerjisinin büyük bölümünü kandaki şekerden (glikoz) karşılar. Kan şekeri çok düştüğünde beyin hücreleri normal çalışamaz ve bu durum havaleye yol açabilir. Bu yüzden şeker hastası birinin havale geçirmesi her zaman acil bir durumdur.
- Havale nedenini bilmek ilkyardımcı için gerekli midir?
İlkyardımcı için öncelik, nedeni bulmak değil, nöbet sırasında kişinin güvenliğini sağlamaktır. Ancak 112’yi aradığınızda hastanın ateşinin çok yüksek olduğu, başına darbe aldığı ya da şeker hastası olduğu gibi bilgileri vermeniz, ambulans ekibinin hazırlıklı gelmesini sağlar.
HAVALE HAKKINDA DİĞER YAZILAR;
