4857 SAYILI İŞ KANUNU
Kanun No: 4857
Kabul Tarihi : 22.5.2003
Resmi Gazete Yayım Tarih ve Sayısı : 10.6.2003 – 25134
İlk Yardım Eğitici Eğitimi İçin Tıklayınız>>>
1. İş Kanunu’nun Kapsamı ve Tanımlar
İş Kanunu, işçi ile işveren arasındaki ilişkiyi “İş Sözleşmesi” temelinde ele alır.
- İşçi: Bir sözleşmeye dayanarak bağımlı çalışan gerçek kişidir.
- İşveren: İşçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişidir.
- İstisnalar: Deniz ve hava taşıma işleri, 50’den az işçi çalıştıran tarım işleri ve ev hizmetleri gibi bazı alanlar bu kanun kapsamı dışındadır (Madde 4).
2. İş Sözleşmesi Türleri ve Deneme Süresi
İş ilişkisi yazılı veya sözlü (belirli şartlarda) kurulabilir. 1 yıl ve daha uzun süreli sözleşmelerin yazılı yapılması zorunludur.
- Deneme Süresi: Taraflar sözleşmeye deneme kaydı koyabilir. Bu süre en fazla 2 ay olabilir (Toplu sözleşme ile 4 aya çıkabilir). Deneme süresinde taraflar tazminatsız fesih hakkına sahiptir (Madde 15).
3. Çalışma Süreleri ve Fazla Mesai
- Haftalık Çalışma Süresi: Genel olarak haftada en çok 45 saattir. Aksi kararlaştırılmadıkça bu süre günlere eşit bölünür (Madde 63).
- Fazla Çalışma: 45 saati aşan her saat için ücret, normal saatlik ücretin %50 zamlı haliyle ödenir. İşçi isterse para yerine “serbest zaman” (izin) kullanabilir (Madde 41).
- Ara Dinlenmesi: Günlük çalışma süresine göre 15 dakika ile 1 saat arasında değişen dinlenme molaları verilir; bu süreler çalışma süresinden sayılmaz (Madde 68).
4. Yıllık Ücretli İzin Hakları
İşyerinde en az 1 yıl çalışan her işçi yıllık izne hak kazanır. İzin süreleri kıdeme göre belirlenir:
- 1-5 yıl arası: 14 gün
- 5-15 yıl arası: 20 gün
- 15 yıl ve üzeri: 26 gün
- Not: 18 yaş altı ve 50 yaş üstü çalışanlar için izin süresi 20 günden az olamaz (Madde 53).
5. Sözleşmenin Feshi ve Tazminatlar
İş sözleşmesi sona ererken belirli “İhbar Süreleri”ne uyulmalıdır. Kıdemi 3 yılı aşan bir işçi için ihbar süresi 8 haftadır.
- Haklı Nedenle Fesih: Sağlık sebepleri, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık (taciz, hırsızlık, devamsızlık vb.) durumlarında taraflar sözleşmeyi derhal feshedebilir (Madde 24 ve 25).
6. İş Sağlığı ve Güvenliği (İlkyardım ve Sağlık)
İşverenler, iş sağlığı ve güvenliği için her türlü önlemi almakla yükümlüdür. Özellikle 50 ve üzeri işçi çalıştıran yerlerde İşyeri Hekimi ve İş Güvenliği Uzmanı bulundurulması, çalışanlara gerekli eğitimlerin verilmesi zorunludur (Madde 77-82).
Uzman Notu: İş Kanunu sadece hakları değil, iş güvenliği eğitimlerini de kapsar. İşyerinizde güvenli bir ortam oluşturmak için Sertifikalı İlkyardım Eğitimi almayı ihmal etmeyin.
İşçi ücreti ödenmezse ne olur?
Ücreti ödeme gününden itibaren 20 gün içinde mücbir sebep dışında ödenmeyen işçi, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir (Madde 34).
Doğum izni ne kadardır?
Kadın işçilerin doğumdan önce 8, doğumdan sonra 8 hafta olmak üzere toplam 16 hafta çalıştırılmamaları esastır (Madde 74).
İhbar tazminatı nedir?
Bildirim sürelerine uymadan işten çıkarma yapan işveren veya işi bırakan işçi, karşı tarafa bu sürenin ücreti tutarında tazminat ödemek zorundadır (Madde 17).
