Sara krizi (Epilepsi), beyindeki sinir hücrelerinin geçici olarak anormal elektriksel boşalımı sonucu oluşan bir durumdur. Sizin de belirttiğiniz gibi, krizin başlangıcından bitişine kadar geçen süreçte vücut çok yoğun bir fiziksel efor sarf eder ve ilkyardımcının temel görevi bu süreci durdurmak değil, hastanın bu süreci en az hasarla atlatmasını sağlamaktır.
Özellikle “aura” denilen ön belirtilerin (garip kokular, ışık çakmaları) fark edilmesi, hastanın güvenli bir yere alınması için bize saniyeler kazandırabilir.
Sara Krizinin Evreleri ve Belirtileri
| Evre | Belirtiler | Ne Oluyor? |
| Ön Belirti (Aura) | Garip koku/tat alma, kas seğirmeleri, korku hissi. | Beyindeki elektriksel fırtına başlamak üzeredir. |
| Kasılma (Tonik-Klonik) | Bilinç kaybı, şiddetli kasılmalar, morarma, dil ısırma. | Vücut kontrolsüzce sarsılır, nefes kısa süreli kesilebilir. |
| Çözülme ve Uyku | Şaşkınlık, yorgunluk, derin uyku isteği, idrar kaçırma. | Beyin ve kaslar aşırı yorgun düşer, toparlanma evresidir. |
Sara krizinin belirtileri nelerdir?
- Hastada sonradan oluşan ve ön haberci denilen normalde olmayan kokuları alma, adale kasılmaları gibi ön belirtiler oluşur,
- Bazen hasta bağırır, şiddetli ve ani bir şekilde bilincini kaybederek yığılır,
- Yoğun ve genel adale kasılmaları görülebilir, 10-20 saniye kadar nefesi kesilebilir,
- Dokularda ve yüzde morarma gözlenir,
- Ardından kısa ve genel adale kasılması, sesli nefes alma, aşırı tükürük salgılanması, altına kaçırma görülebilir,
- Hasta dilini ısırabilir, başını yere çarpıp yaralayabilir, aşırı kontrolsüz hareketler gözlenir,
- Son aşamada hasta uyanır, şaşkındır, nerede olduğundan habersiz, uykulu hali vardır.
Sara krizinde ilk yardım nasıl olmalıdır?
- Olayla ilgili güvenlik önlemleri alınır (Örneğin kişi yol ortasında kriz geçiriyorsa olay yerindeki trafik akışı kesilmelidir).
- Sara krizi, kendi sürecini tamamlamaya bırakılır,
- Hasta bağlanmaya çalışılmaz,
- Kilitlenmiş çene açılmaya çalışılmaz,
- Genel olarak yabancı herhangi bir madde kullanılmaz, koklatılmaz yada ağızdan herhangi bir yiyecek içecek verilmez,
- Kendisini yaralamamasına dikkat edilir,
- Başını çarpmasını engellemek için başın altına yumuşak bir malzeme konur,
- Yaralanmaya neden olabilecek gereçler etraftan kaldırılır,
- Sıkan giysiler gevşetilir,
- Kusmaya karşı tedbirli olunur,
- Düşme sonucu yaralanma varsa gerekli işlemler yapılır,
- Tıbbi yardım istenir (112).
Sara Krizinin Evreleri ve Belirtileri
| Evre | Belirtiler | Ne Oluyor? |
|---|---|---|
| Ön Belirti (Aura) | Garip koku/tat alma, kas seğirmeleri, korku hissi. | Beyindeki elektriksel fırtına başlamak üzeredir. |
| Kasılma (Tonik-Klonik) | Bilinç kaybı, şiddetli kasılmalar, morarma, dil ısırma. | Vücut kontrolsüzce sarsılır, nefes kısa süreli kesilebilir. |
| Çözülme ve Uyku | Şaşkınlık, yorgunluk, derin uyku isteği, idrar kaçırma. | Beyin ve kaslar aşırı yorgun düşer, toparlanma evresidir. |
Sara Krizinde İlk Yardım: Yapılması Gerekenler ve Yanlışlar
Sara krizinde müdahale ederken “asla yapmamanız gerekenler”, yapmanız gerekenler kadar hayati önem taşır.
Doğru Uygulamalar
- Güvenli Alan: Çevredeki kesici, sert ve sivri eşyalar uzaklaştırılır.
- Baş Koruma: Başın altına yumuşak bir mont veya yastık konularak travma önlenir.
- Zaman Tutma: Krizin ne zaman başladığına dikkat edilir (5 dakikayı geçerse durum kritiktir).
- Gevşetme: Kravat, gözlük veya sıkı yakalar nazikçe açılır.
- Kriz Sonrası: Kasılmalar bittiğinde ağızdaki salgıların nefes borusuna kaçmaması için hasta Koma Pozisyonuna (Yan Yatış) getirilir.
Kesinlikle Yapılmaması Gerekenler
- Zorla Durdurma: Hastayı bağlamaya veya kollarını bastırarak hareketlerini engellemeye çalışmayın; kemikleri kırılabilir.
- Çene Zorlama: Kilitlenen çeneyi açmaya çalışmayın; dişler kırılabilir veya parmağınızı ciddi şekilde yaralayabilir.
- Ağza Bir Şey Sokma: Kaşık, mendil veya su vermek solunumu tamamen durdurabilir.
- Koku Koklatma: Soğan, kolonya veya benzeri maddeler koklatmanın krize hiçbir faydası yoktur, havayolunu tahriş edebilir.
Sara krizi sırasında hastayı yalnız bırakmamak, onlara sakin bir şekilde yardımcı olmak ve profesyonel yardım almak çok önemlidir.
Bence çoğu kişi sara krizinde yanlış müdahale yapıyor bu yüzden ilk yardım eğitiminin yaygınlaşması lazım herkes öğrenmeli
Abim ilk yardım kursuna gitmişti sara krizinde kişiyi sabit tutmaya çalışmamak sert bir cisimle ağzını açmaya çalışmamak ve kriz bitene kadar başını koruyarak yanında beklemek gerektiğini anlatmıştı