🚨Turnike, ilk yardımda adını sıkça duyduğumuz ama aslında çok dikkatli olunması gereken bir yöntem. Evet, doğru yerde ve doğru zamanda uygulandığında hayat kurtarır. Ama her kanamaya turnike uygulanmaz, bu çok önemli. Sadece belirli durumlarda başvurulması gereken bir müdahaledir.
Neden bu kadar hassas bir konu? Çünkü yanlış uygulandığında, yani gereksiz yere veya çok uzun süre bırakıldığında, ciddi doku hasarlarına ve hatta uzuv kaybına yol açabilir. Bu yüzden turnike kararı, hafife alınacak bir karar değil. Yalnızca gerçekten gerekli endikasyonlarda –ki bu genellikle basınçla durdurulamayan, hayatı tehdit eden ciddi uzuv kanamalarıdır– ve doğru tekni̇kle uygulanmalıdır. Kısacası, elimizde turnike var diye her kanamada kullanmak doğru değil; doğru zamanda ve doğru şekilde kullanmak esas olan.
| Uygulama Durumu | Tıbbi Gerekçesi ve Kritik Detaylar |
|---|---|
|
👥 Çok Sayıda Yaralı ve Tek İlkyardımcı Varsa | Olay yerinde birden fazla ağır yaralı olmasına rağmen tek bir ilkyardımcı varsa, hayati kanamayı hızlıca sabitlemek gerekir. Turnike uygulanarak kanama durdurulur ve ilkyardımcının elleri boşa çıkar; böylece diğer yaralılara müdahale edebilmek için zaman kazanılır. |
|
⛰️ Yaralı Güç Koşullarda Taşınacaksa | Engebeli, uzun veya zorlu arazi şartlarında yaralının bir sedye veya taşıma yöntemiyle nakledilmesi gerekiyorsa yara yerine sürekli elle baskı uygulamak imkansız hale gelir. Taşıma esnasında hayati kan kaybını önlemek amacıyla turnike ile damar emniyete alınır. |
|
🩸 Uzuv Kopması (Amputasyon) Durumunda | Kol veya bacak kopmalarında ana atardamarlar doğrudan dış dünyaya açılır. Yara üzerine bezle basmak ya da baskı noktalarına tazyik uygulamak bu şiddetteki bir kanamayı durdurmakta yetersiz kalacağı için hiç vakit kaybetmeden doğrudan turnike uygulamasına geçilmelidir. |
| ✅ Yapılması Gerekenler | ❌ Yapılmaması Gerekenler |
|---|---|
| Geniş materyal kullan: Dokulara zarar vermemek için en az 8-10 cm genişliğinde esnemeyen bez, kravat veya sargı bezi tercih edilmelidir. | İp veya tel kullanma: İnce malzemeler yüksek basınç altında eti ve derin dokuları keserek kalıcı sinir hasarlarına yol açar. |
| Uygulama saatini not et: Turnikenin sıkıldığı **saat ve dakika** mutlaka bir kağıda yazılıp hastanın üzerine asılmalı ya da alnına silinmez kalemle “T” harfiyle birlikte not edilmelidir. | Yaralının üzerini örtme: Turnike uygulanan uzvun üzeri giysi veya battaniyeyle **kesinlikle kapatılmaz.** Sağlık ekipleri turnikeyi ilk bakışta görebilmelidir. |
| Kanama durunca sabitle: Atardamar kanaması tamamen kesildiği an turnike çubuğu kilitlenmeli ve daha fazla sıkılmadan sabitlenmelidir. | Gereksiz yere daha fazla sıkma: Kan akışı durduktan sonra ekstra sıkmaya devam etmek, sağlam kemik ve kas yapısını ezerek uzuv kaybı riskini artırır. |
Öncelikle, turnike uygulaması her kanamada uygulanmaz.
1. Çok sayıda yaralının bulunduğu bir ortamda tek ilkyardımcı varsa (kanamayı durdurmak ve daha sonra da diğer yaralılarla ilgilenebilmek için),
2. Yaralı güç koşullarda bir yere taşınacaksa, (engebeli uzun bir yola gidilecekse)
3. Uzuv kopması varsa baskı noktasından yapılan bası etkisiz ise turnike
Uygulanabilir, bunların dışında kesinlikle uygulanmaz.
Turnike çok dikkat edilmesi gereken bir uygulamadır. Eğer dikkat edilmez ve kontrol edilmezse yaralıda uzuv kaybına neden olabilir.
Turnike uygulamasında dikkat edilecek hususlar neler olmalıdır?
Turnike uygulamasında kullanılacak malzemelerin genişliği en az 8-10 cm olmalıdır.
Turnike uygulamasında ip, tel gibi kesici malzemeler kullanılmamalıdır.
Turnikeyi sıkmak için tahta parçası, kalem gibi malzemeler kullanılabilir.
Turnike kanama duruncaya kadar sıkılır, kanama durduktan sonra daha fazla sıkılmaz ve uzva paralel olacak şekilde sabitlenir.
Turnike uygulanan bölgenin üzerine hiçbir şey örtülmez.
Turnike uygulamasının yapıldığı saat bir kağıda yazılmalı ve yaralının üzerine asılmalıdır.
Yaralının altına T harfi yazılır. Uluslararası turnike işaretidir.
Uzun süreli kanamalardaki turnike uygulamalarında, kanayan bölgeye göre 15-30 dakikada bir turnike gevşetilmelidir.
Turnike, kol ve uyluk gibi tek kemikli bölgelere uygulanır, ancak önkol ve bacağa el ve ayağın beslenmesini bozabileceği için uygulanmaz. Uzuv kopması durumlarında, önkol ve bacağa da turnike uygulanabilir.
