Dış kanamalar, vücut bütünlüğünün bozulması sonucu kanın damar dışına ve vücut yüzeyinden dışarı akması durumudur. Kontrol altına alınmayan şiddetli kanamalar, dakikalar içinde şoka ve hayati organ yetmezliğine yol açabilir. Bir ilkyardımcı için temel hedef; kanamayı en hızlı şekilde durdurmak, enfeksiyon riskini azaltmak ve hastanın yaşam bulgularını koruyarak profesyonel ekiplere teslim etmektir.
Damar bütünlüğüyle birlikte doku bütünlüğü de bozulmuş, dışarıdan aktif olarak bir kanama gözlemleyebildiğimiz kanamalar dış kanamalardır.
- Hasta/yaralının durumu değerlendirilir (ABC),
- Tıbbi yardım istenir (112),
- Yara yada kanama değerlendirilir,
- Kanayan yer üzerine elle ya da temiz bir bezle bastırılır,
- Kanama durmazsa ikinci bir bez koyarak basıncı arttırılır (ilk bez kaldırılmaz üzerine ikinci bez konur),
- Gerekirse bandaj ile sararak basınç uygulanır (iki bezi de kaldırmadan bandaj uygulanır ve düğümü kanamanın olduğu yerin üstüne gelecek şekilde yapılmalıdır),
- Kanayan yere en yakın bası noktasına baskı uygulanır,
- Kanayan bölge kalp seviyesinden yukarı kaldırılır,
Çok sayıda yaralının bulunduğu bir ortamda tek ilkyardımcı varsa, yaralı güç koşullarda bir yere aşınacaksa, uzuv kopması varsa ve/veya baskı noktalarına baskı uygulamak yeterli olmuyorsa turnike uygulanır,
- Şok pozisyonu verilir,
- Sık aralıklarla (2-3dakikada bir) yaşam bulguları değerlendirilir,
- Kanayan bölge dışarıda kalacak şekilde hasta/yaralının üstü örtülür,
- Yapılan uygulamalar ile ilgili bilgiler (turnike uygulaması gibi) hasta/yaralının üzerine yazılır,
- Hızla sevk edilmesi sağlanır.
| Dış Kanamalarda İlkyardım Uygulama Adımları | ||
|---|---|---|
| Sıra | Müdahale Adımı | Uygulama Detayı ve Altın Kurallar |
| 1 | Değerlendirme ve Çağrı | Olay yeri güvenliği sağlanır, hastanın ABC’si kontrol edilir ve 112 Acil Yardım istenir. |
| 2 | Doğrudan Baskı | Yara üzerine temiz bir bezle bastırılır. Kanama durmazsa ilk bezi kaldırmadan üzerine ikinci bez eklenir. |
| 3 | Elevasyon (Yükseltme) | Kırık şüphesi yoksa kanayan bölge yer çekimi etkisini azaltmak için kalp seviyesinden yukarı kaldırılır. |
| 4 | Bası Noktaları | Doğrudan baskı yetersizse, kanayan bölgeye en yakın ana artere (şah damarı, koltuk altı, kasık vb.) el ile baskı uygulanır. |
| 5 | Turnike (Boğucu Sargı) | Uzuv kopması varsa veya baskı noktaları sonuç vermiyorsa, tek kemikli bölgelere (kol veya uyluk) uygulanır. |
| 6 | Şok Önlemi | Kan kaybı nedeniyle Şok Pozisyonu verilir ve hastanın vücut ısısını korumak için üstü örtülür. |
Neden kanlı bezi kaldırmayıp üzerine ikinciyi koyuyoruz?
Yara üzerinde oluşan ilk pıhtıyı yerinden oynatmamak gerekir. Bezi kaldırırsanız, vücudun kanı durdurmak için oluşturduğu doğal “tıpayı” sökersiniz ve kanama şiddetlenir.
Turnike hangi durumlarda “son çare” olarak uygulanır?
Turnike; uzuv kopmalarında, çok sayıda yaralının olduğu ve ilkyardımcının yetişemediği durumlarda veya diğer yöntemlerle kanamanın asla durmadığı hayati risklerde uygulanır.
Kanamayı durdururken neden bölgeyi yukarı kaldırıyoruz?
Kanayan uzuv kalp seviyesinden yukarıda olduğunda, o bölgeye giden kan basıncı düşer. Bu da pıhtılaşmayı kolaylaştırır ve kan kaybını yavaşlatır.
İç kanama şüphesinde ne yapmalıyım?
İç kanama gözle görülmez ancak belirtileri (hızlı nabız, susuzluk, soluk beniz) dış kanamayla aynıdır. Bu durumda hasta sarsılmadan 112 aranmalı, ağızdan yiyecek/içecek verilmemeli ve hasta şok pozisyonunda bekletilmelidir.
İlk yardım eğitmenlik kursu süreci hakkında tüm bilgileri burada bulabilirsiniz.
